Η ελληνική ΜμΕ στο σημείο καμπής: όταν η εμπειρία δεν αρκεί πια
Κάθε επιχείρηση που ζει αρκετά χρόνια φτάνει σε ένα σημείο όπου ό,τι τη μεγάλωσε μέχρι τώρα σταματάει να αρκεί. Δεν υπάρχει συγκεκριμένη ημερομηνία, δεν υπάρχει ένα γεγονός να δείξεις με το δάχτυλο. Απλώς, σιγά σιγά, ο τρόπος που λειτουργεί η επιχείρηση μένει πίσω από το πόσο μεγάλη έχει γίνει. Στην Ελλάδα, όπου οι περισσότερες επιχειρήσεις είναι χτισμένες γύρω από την κρίση ενός ή δύο ανθρώπων, αυτό συμβαίνει συχνά, και κανείς δεν το προσέχει εύκολα.
Το μοντέλο που την έφερε ως εδώ
Η τυπική ελληνική ΜμΕ έχει μια απλή συνταγή: ο ιδρυτής ξέρει την αγορά, ξέρει τους πελάτες με το όνομα, αποφασίζει ο ίδιος, και επειδή η απόσταση ανάμεσα στην απόφαση και στην εκτέλεση είναι μηδενική, η επιχείρηση κινείται γρήγορα. Δεν είναι καθόλου πρωτόγονο αυτό. Σε ένα συγκεκριμένο μέγεθος είναι πολύ πιο αποδοτικό από κάθε πολύπλοκη δομή, γιατί ένας άνθρωπος με καλή κρίση μπορεί όντως να κρατά όλη την επιχείρηση στο μυαλό του: ποιος χρωστάει, ποιος πελάτης δεν είναι αξιόπιστος, τι αποδίδει και τι όχι.
Το θέμα είναι ότι κανείς δεν έβαλε ημερομηνία λήξης σε αυτή τη συνταγή. Δουλεύει τέλεια στα δέκα άτομα, καλά στα είκοσι, δύσκολα πια στα τριάντα. Δεν χειροτερεύει ο ιδρυτής. Απλώς η επιχείρηση γίνεται πιο πολύπλοκη από όσο χωράει σε ένα κεφάλι, όσο καλό και να είναι αυτό το κεφάλι.
Πώς φαίνεται στην καθημερινότητα
Δεν φαίνεται σαν μια μεγάλη αποτυχία. Φαίνεται σαν πολλές μικρές τριβές, που η καθεμιά ξεχωριστά δείχνει διαχειρίσιμη. Οι αποφάσεις καθυστερούν επειδή όλες περνάνε από το ίδιο γραφείο, ενώ εκείνο το γραφείο έχει πια τρεις φορές τη δουλειά που είχε πριν από πέντε χρόνια. Καλά στελέχη φεύγουν, γιατί ποτέ δεν τους δίνεται πραγματική αρμοδιότητα να αποφασίσουν κάτι μόνοι τους. Η γνώση για το πώς πάει η δουλειά υπάρχει, αλλά «ζει» στα κεφάλια συγκεκριμένων ανθρώπων, οπότε φεύγει μαζί τους όταν αποχωρήσουν.
Το πιο ενδιαφέρον σημάδι είναι αυτό: η επιχείρηση μεγαλώνει σε μέγεθος χωρίς να μεγαλώνει η ικανότητά της να διαχειρίζεται αυτό το μέγεθος. Ο τζίρος ανεβαίνει, ο αριθμός των ανθρώπων ανεβαίνει, αλλά ο τρόπος που παίρνονται οι αποφάσεις έχει παραμείνει ίδιος με τότε που η επιχείρηση ήταν στο ένα τρίτο του σημερινού της μεγέθους.
Η εμπειρία δεν χάνει την αξία της, αλλάζει ρόλο
Εδώ θέλει προσοχή, γιατί συχνά παρεξηγείται. Η εμπειρία του ιδρυτή δεν γίνεται λιγότερο πολύτιμη σε αυτό το στάδιο, το αντίθετο. Αλλάζει ο τρόπος που πρέπει να χρησιμοποιηθεί. Μέχρι τώρα χρησίμευε για να παίρνονται όλες οι αποφάσεις προσωπικά. Στο επόμενο στάδιο χρησιμεύει για να χτιστεί το σύστημα που θα επιτρέψει σε άλλους ανθρώπους να παίρνουν σωστές αποφάσεις χωρίς τον ιδρυτή - επιχειρηματία να είναι εκεί κάθε φορά.
Αυτό ακούγεται σαν παραίτηση από τον έλεγχο, ενώ στην πραγματικότητα είναι ο μόνος τρόπος να τον κρατήσεις. Ένας ιδρυτής - επιχειρηματίας που επιμένει να αποφασίζει προσωπικά για όλα, όταν το μέγεθος της εταιρείας δεν αναλογεί πλέον σε αυτόν τον τρόπο λήψης αποφάσεων, τελικά χάνει τον έλεγχο, μόνο που τον χάνει αργά και αθόρυβα. Οι αποφάσεις καθυστερούν τόσο πολύ που τελικά παίρνονται από άλλους, ή δεν παίρνονται καθόλου.
Τι σημαίνει να το προσπεράσεις
Δεν είναι ένα βήμα, είναι πολλά μαζί. Χρειάζεται κάποιος πραγματικά να έχει αρμοδιότητα, όχι στα λόγια, να παίρνει αποφάσεις μέσα σε ένα κομμάτι της επιχείρησης χωρίς να ρωτάει κάθε φορά. Χρειάζεται η γνώση να βγει από τα κεφάλια και να μπει κάπου γραμμένη, σε διαδικασίες, σε αρχεία, σε σύστημα, ώστε η επιχείρηση να μη σταματάει όταν λείπει κάποιος. Χρειάζεται περισσότερα σημεία μέσα στην επιχείρηση να μπορούν να αποφασίζουν παράλληλα, μέσα σε όρια που έχουν συμφωνηθεί από πριν. Και χρειάζεται η ίδια η διοίκηση να δεχτεί ότι η δουλειά της αλλάζει: από το να κάνει η ίδια τα πάντα, στο να φτιάξει το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι άλλοι θα κάνουν τα πάντα.
Τίποτα από αυτά δεν γίνεται εύκολα, και σχεδόν πάντα υπάρχει αντίσταση, πρώτα απ' όλα από τον ίδιο τον επιχειρηματία, που έχει συνηθίσει τριάντα χρόνια σε έναν τρόπο δουλειάς και δεν είναι λίγο να τον αφήσει.
Το πιο δύσκολο κομμάτι είναι να το δεις
Το δυσκολότερο σε όλη αυτή την ιστορία δεν είναι τεχνικό. Είναι να καταλάβει κανείς ότι βρίσκεται σε αυτό το σημείο προτού το επιβεβαιώσει μια κρίση. Οι επιχειρήσεις που το πετυχαίνουν δεν είναι απαραίτητα οι πιο πλούσιες σε πόρους. Είναι εκείνες όπου κάποιος στη διοίκηση βλέπει έγκαιρα, ότι η συνταγή που τους έφερε ως εδώ δεν είναι η ίδια που θα τους πάει παρακάτω, και είναι πρόθυμος να αλλάξει τον ρόλο του πριν τον αναγκάσει η ίδια η κατάσταση.