Χρηματοδότηση Επενδύσεων: Από την Επιλογή Εργαλείου στη Στρατηγική Απόφαση

Πολλοί αντιμετωπίζουν τη χρηματοδότηση ως το τελευταίο βήμα: πρώτα παίρνεις την απόφαση για την επένδυση, μετά ψάχνεις από πού θα τη χρηματοδοτήσεις. Στην πράξη συμβαίνει το αντίθετο. Το εργαλείο που θα επιλέξεις διαμορφώνει το σχήμα της ίδιας της επένδυσης, γιατί κάθε επιλογή έχει το δικό της κόστος, τη δική της κατανομή κινδύνου και τις δικές της δεσμεύσεις.

Το διακύβευμα δεν είναι θεωρητικό. Μια κερδοφόρα κατά τα άλλα επένδυση μπορεί να καταλήξει σε πρόβλημα ρευστότητας μόνο και μόνο επειδή χρηματοδοτήθηκε με λάθος τρόπο. Αντίστροφα, μια σωστά δομημένη χρηματοδότηση κρατάει την επιχείρηση όρθια ακόμη και όταν τα πράγματα δεν εξελιχθούν όπως σχεδιάστηκαν. Γι' αυτό η επιλογή θέλει στρατηγική σκέψη και όχι μια απλή σύγκριση επιτοκίων σε έναν πίνακα.

Το ΕΣΠΑ έχει νόημα όταν η επένδυση πέφτει πάνω στις προτεραιότητες μιας ανοιχτής πρόσκλησης, όπως ο ψηφιακός και ο πράσινος μετασχηματισμός, η εξωστρέφεια ή η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των μικρομεσαίων. Ταιριάζει σε επιχειρήσεις που μπορούν να προσαρμόσουν το χρονοδιάγραμμά τους στους κύκλους υποβολής και αξιολόγησης, και που έχουν την οργανωτική ωριμότητα να σηκώσουν το βάρος της τεκμηρίωσης και της υλοποίησης.

Αποδίδει καλύτερα σε στοχευμένες επενδύσεις μεσαίου μεγέθους. Με μία προϋπόθεση: η επιδότηση πρέπει να μπαίνει στον σχεδιασμό από την αρχή. Όταν αναζητείται εκ των υστέρων, για να «ντυθεί» μια απόφαση που έχει ήδη ληφθεί, συνήθως δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει.

Ο Αναπτυξιακός Νόμος απευθύνεται σε μεγαλύτερες και πιο μακροπρόθεσμες επενδύσεις, κυρίως παραγωγικού χαρακτήρα: επέκταση δυναμικότητας, εκσυγχρονισμό, ίδρυση νέας μονάδας. Σε σχέση με τους έντονα ανταγωνιστικούς κύκλους του ΕΣΠΑ, προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στα καθεστώτα και στα είδη ενίσχυσης, που μπορεί να είναι επιχορήγηση, φορολογική απαλλαγή ή επιδότηση της χρηματοδοτικής μίσθωσης και του κόστους της νέας απασχόλησης.

Είναι η καταλληλότερη επιλογή όταν η επιχείρηση έχει ορίζοντα υλοποίησης αρκετών ετών, επένδυση σημαντικού ύψους και την οικονομική ικανότητα να καλύψει το τμήμα που δεν ενισχύεται. Η επιλογή του σωστού καθεστώτος είναι από μόνη της απόφαση στρατηγικής σημασίας. Η φορολογική απαλλαγή, για παράδειγμα, αποδίδει σε κερδοφόρες επιχειρήσεις με αρκετά φορολογητέα κέρδη ώστε να αξιοποιήσουν το όφελος, ενώ η άμεση επιχορήγηση εξυπηρετεί καλύτερα νεότερες επιχειρήσεις ή επιχειρήσεις με πίεση ρευστότητας.

Δεν χωράει κάθε επένδυση σε μια πρόσκληση, και δεν μπορεί κάθε επένδυση να περιμένει την επόμενη προκήρυξη. Όταν η ανάγκη είναι άμεση, όταν το αντικείμενο δεν εμπίπτει σε κάποιο πρόγραμμα, ή όταν αυτό που χρειάζεται η επιχείρηση είναι κεφάλαιο κίνησης και όχι πάγια, ο τραπεζικός δανεισμός είναι η φυσική λύση.

Εδώ τα συγχρηματοδοτούμενα εργαλεία τύπου ΤΕΠΙΧ δίνουν ένα πραγματικό πλεονέκτημα. Το μέσο επιτόκιο πέφτει, καθώς ένα μέρος του δανείου χορηγείται άτοκα ή με επιδοτούμενο επιτόκιο, ενώ η εγγυοδοσία μειώνει τις απαιτήσεις σε εξασφαλίσεις. Είναι ιδανικά για επιχειρήσεις που είναι υγιείς αλλά έχουν σφιχτή ρευστότητα και χρειάζονται χρηματοδότηση γρήγορα, με λογικό κόστος, χωρίς τις πολυετείς δεσμεύσεις και τους περιορισμούς υλοποίησης που φέρνει μαζί της μια επιδότηση.

Κανένα εργαλείο δεν καλύπτει το σύνολο μιας επένδυσης. Επιδότηση ή δάνειο, η επιχείρηση πάντα καλείται να βάλει και δικά της κεφάλαια. Αυτή η ίδια συμμετοχή δεν είναι μια τυπική γραμμή στον φάκελο. Δείχνει ότι η διοίκηση πιστεύει πραγματικά στο εγχείρημα, «σηκώνει» το κομμάτι του κινδύνου που κανένας τρίτος δεν θέλει να αναλάβει, και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αξιολόγηση, τόσο από τους φορείς όσο και από τις τράπεζες.

Δίπλα σε αυτήν στέκεται η χρηματοοικονομική ικανότητα της επιχείρησης, δηλαδή το κατά πόσο μπορεί πραγματικά να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις και να αντέξει τις δεσμεύσεις. Μια επένδυση που δείχνει ελκυστική στους αριθμούς μπορεί να μην αντέξει στην πραγματικότητα, αν η επιχείρηση δεν έχει την αναπνοή να τη στηρίξει τα πρώτα χρόνια, που είναι και τα πιο δύσκολα.

Σπάνια η καλύτερη λύση είναι ένα μόνο εργαλείο. Πιο συχνά είναι ένας προσεκτικός συνδυασμός. Η επιδότηση μπορεί να καλύψει ένα μέρος του επιλέξιμου κόστους. Ένα δεύτερο μέρος καλύπτεται από μεσομακροπρόθεσμο δάνειο, ιδανικά μέσα από ένα εγγυοδοτικό ή συγχρηματοδοτούμενο σχήμα, με διάρκεια που να ακολουθεί τον ρυθμό απόδοσης της επένδυσης. Το υπόλοιπο, που είναι και το πιο ριψοκίνδυνο κομμάτι, το αναλαμβάνουν τα ίδια κεφάλαια.

Ένας τέτοιος συνδυασμός δουλεύει ταυτόχρονα προς τρεις κατευθύνσεις: κρατάει χαμηλά το κόστος, προστατεύει τη ρευστότητα και μοιράζει τον κίνδυνο. Κανένα εργαλείο δεν τα πετυχαίνει και τα τρία μόνο του. Το πιο σημαντικό σε όλη αυτή τη δομή είναι η αντιστοίχιση των χρόνων. Η διάρκεια κάθε πηγής χρηματοδότησης πρέπει να ταιριάζει με τον χρόνο στον οποίο αποδίδει το κομμάτι της επένδυσης που χρηματοδοτεί.

Η προετοιμασία είναι αυτή που κρίνει το αποτέλεσμα. Πριν προσεγγίσει οποιοδήποτε εργαλείο, η επιχείρηση χρειάζεται ένα τεκμηριωμένο επιχειρηματικό σχέδιο με ρεαλιστικές παραδοχές, οικονομικές καταστάσεις, φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα σε τάξη, καθαρή εικόνα του ύψους και της σύνθεσης της επένδυσης, προβλέψεις ταμειακών ροών που δείχνουν με ποιον τρόπο θα εξυπηρετηθεί η χρηματοδότηση, και μια ρεαλιστική εκτίμηση των ιδίων κεφαλαίων που μπορεί να διαθέσει.

Όσο πιο καθαρή και τεκμηριωμένη είναι αυτή η εικόνα, τόσο καλύτεροι βγαίνουν οι όροι και τόσο μικρότερος είναι ο κίνδυνος να κολλήσει ή να απορριφθεί ο φάκελος.

Η χρηματοδότηση μιας επένδυσης δεν λύνεται στο τέλος, αφού «κλείσει» η ουσιαστική απόφαση. Είναι κομμάτι της απόφασης. Και πολλές φορές η δομή της χρηματοδότησης είναι αυτή που ξεχωρίζει την επένδυση, που απογειώνει μια επιχείρηση από εκείνη που την πιέζει.